Geen school kan een leerkracht afwijzen
op grond van het tonen van geloof
Maar wat
als het geloof het onderwijs op de openbare school in de weg zit? Als een
Islamitische onderwijzers op een openbare school wegens haar geloof mannen,
collega's en ouders, geen hand wil geven? Als een klassenassistent weigert
in een kringgesprek uitleg te geven over aids - dat is in haar ogen een straf
van God? Als een groepsleerkracht zijn of haar klas alleen ongemengd wil laten
gymmen? Dàn wordt er een levensovertuiging uitgedragen. En dat verdraagt zich
niet met het beginsel dat de openbare school geen partij kiest in levensovertuigingen.
Bron: Luyendijk, Wubby. Openbare hoofddoek, lerares met hoofddoek zaait
tweespalt in openbaar onderwijs. Uit: NRC 1 mei 1999.
Standpunt hoofddoekjes
De
VOO heeft geen bezwaar tegen het dragen van hoofddoekjes, mits voldaan wordt
aan de volgende voorwaarden:
-
Bij een aanstelling
moet vooraf duidelijk worden dat stagiaires en leerkrachten zich zullen
inspannen onderwijs te geven overeenkomstig de beginselen van het openbaar
onderwijs.
-
Indien blijkt dat de
islamitische geloofsovertuiging of welke andere overtuiging dan ook in
de lessen wordt uitgedragen, neemt de schoolleiding maatregelen.
Via
discussie met alle betrokkenen op de school moeten de grenzen worden afgebakend
tussen 'gelijke behandeling' en de voor het openbaar onderwijs vereiste neutraliteit
ter zake van leerkrachten.
Toelichting
Het dragen van hoofddoekjes door
leerkrachten of stagiaires op een school voor openbaar onderwijs, als uiterlijk
kenmerk vanuit religieuze overwegingen, moet worden toegestaan. Dit geldt
bijvoorbeeld ook voor: katholieke leerkrachten met een kruis aan een ketting,
joodse leerkrachten met een keppel of sikh-leerkrachten met een tulband. Op
een openbare school wordt immers onderwijs gegeven met eerbiediging van ieders
godsdienst of levensovertuiging en de openbare school is open en tolerant.
Het 'mits voldaan wordt aan voorwaarden' moet door de school zelf worden ingevuld.
Zolang een stagiaire
of leerkracht niet in de lessen de Islam uitdraagt, ruimte laat voor alle
levensovertuigingen en actief met alle verschillen in levensovertuiging iets
doet in de lessen (actieve pluriformiteit) hoeft het geen probleem te zijn.
Het al dan niet dragen van hoofddoekjes is niet bepalend voor de geschiktheid
van een leerkracht om aan een openbare school les te geven, maar de juiste
attitude van de betreffende leerkracht. Het feit dat er ouders zijn die een
hoofddoek wantrouwen, omdat deze zou staan voor strenge en intolerante opvattingen,
is niet voldoende om de hoofddoek af te keuren. Het vergt wel discussie op
school met alle betrokkenen. Met het team, met ouders en leerlingen. Wat voor
de een problematisch en provocerend is, hoeft dat voor de ander niet te zijn.
De ouders die een hoofddoek wantrouwen zal duidelijk gemaakt moeten worden
waar het openbaar onderwijs voor staat. Pas als een stagiaire of leerkracht
niet de voor het openbaar onderwijs vereiste neutraliteit in acht neemt en
intolerante opvattingen in de school tot uiting brengt, dient de schoolleiding
maatregelen te nemen. Noodzakelijk is het dat in sollicitatiegesprekken aandacht
wordt besteedt aan wat het inhoudt om op een openbare school les te geven
en wat van de leerkracht wordt verwacht. Ook islamitische stagiaires en leerkrachten
moeten bepaalde onderwerpen die ze persoonlijk niet altijd onderschrijven
aan leerlingen willen en kunnen overdragen, bijvoorbeeld seksuele voorlichting.
Bron: Standpunt
Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO) hoofddoekjes, 1999.
Artikel 46 van de Wet op het primair onderwijs (WPO, 1998)
-
Het openbaar onderwijs draagt bij aan de ontwikkeling
van de leerlingen met aandacht voor de godsdienstige, levensbeschouwelijke
en maatschappelijke waarden zoals die leven in de Nederlandse samenleving
en met onderkenning van de betekenis van de verscheidenheid van die waarden.
-
Openbare scholen zijn toegankelijk voor alle kinderen
zonder onderscheid van godsdienst of levensbeschouwing.
-
Openbaar onderwijs wordt gegeven met eerbiediging van
ieders godsdienst of levensbeschouwing.
Uitgangspunten identiteit openbare school
De openbare school is actief pluriform en discrimineert niet. Wat wil dat
zeggen? Als je dat wilt weten, moet je luisteren naar wat de mensen in het
openbaar onderwijs belangrijke uitgangspunten voor hun onderwijs vinden. Waar
ze zo ongeveer hetzelfde over denken. Als je dat gemeenschappelijke denken
op een rijtje zet, dan blijkt het om het volgende te gaan:
De openbare school
-
schenkt nadrukkelijk
aandacht aan de verschillende godsdienstige, levensbeschouwelijke en maatschappelijke
waarden in de Nederlandse samenleving;
-
leert leerlingen om
te gaan met vrijheid en verantwoordelijkheid, gelijkwaardigheid, solidariteit
en samenwerking;
-
leert leerlingen een
eigen sociale positie te ontwikkelen, zodat ze later deel kunnen nemen
aan een democratische en pluriforme samenleving (nationaal, Europees en
mondiaal);
-
geeft leerlingen optimale
kansen om hun schoolloopbaan met succes te voltooien (ook aan leerlingen
uit achtergebleven of achtergestelde groepen in de samenleving, en aan
hoogbegaafde leerlingen);
-
hanteert de verscheidenheid
aan normen en waarden bewust als aangrijpingspunt om het onderwijs vorm
te geven;
-
leert leerlingen visies
uit te wisselen en bereidt ze er op voor dat zij als volwassenen moeten
bijdragen aan een veelvormige samenleving;
-
bevordert de integratie
van allochtone leerlingen.
De identiteit van de openbare school maak je niet zichtbaar met mooie woorden.
Het zijn de mensen die de identiteit van de openbare school zichtbaar maken:
de schoolleiding, de leerkrachten, het onderwijsondersteunend personeel, de
ouders en de leerlingen. Zij moeten waar maken, waar de openbare school voor
staat. Zij moeten de actieve pluriformiteit van het openbaar onderwijs vorm
geven in de school.
Hoewel iedereen, die daarvoor de bevoegdheid heeft, in principe benoembaar
is bij het openbaar onderwijs, zal de school juist zoeken naar collega's die
'gaan' en 'staan' voor de uitgangspunten en identiteit van het openbare onderwijs.
Bron: Maarschalkerweerd, Arno. De identiteit van het openbaar onderwijs.
Waar staat dat voor, waar gaat dat voor? VOO-reeks 45, 2000.
De leerkracht aan de openbare school
In de dagelijkse praktijk zijn het vooral de leerkrachten die moeten laten
zien wat het betekent op een openbare school te zitten. En, dat betekent nogal
wat voor de leerkrachten. Allereerst moet hij of zij natuurlijk een goede
leerkracht zijn: goed met leerlingen om kunnen gaan, goed les kunnen geven,
ga maar door. Maar er is meer. De openbare school mag van leerkrachten verwachten
dat zij bijvoorbeeld:
-
vooroordelen willen
opsporen en wegwerken;
-
godsdiensten, levens-
of wereldbeschouwingen van hun leerlingen en diens ouders respecteren;
-
lesmateriaal screenen
op rolbevestigende beelden en leerlingen erop attenderen;
-
impliciet en soms nadrukkelijk
grondwettelijke waarden uitdragen, zoals democratische gezindheid en respect
voor individuele vrijheden;
-
de identiteit van de
openbare school waarin zij werken onderschrijven of op z'n minst respecteren;
-
bijdragen aan de discussie
over de identiteit van de openbare school;
-
bereid zijn eigen waarden
en normen en die van anderen ter discussie te stellen;
-
de emancipatie van achtergestelden
en kansarmen bevorderen;
-
altijd in staat zijn
hun keuzes te verantwoorden vanuit de waarden- en identiteitsuitspraken
die gelden voor hun school.
Bron: Maarschalkerweerd, Arno. De identiteit van het openbaar onderwijs.
Waar staat dat voor, waar gaat dat voor? VOO-reeks 45, 2000.
Emancipatie
In de
schoolgids kan aandacht worden besteed aan de manier waarop de school omgaat
met rolpatronen van meisjes en jongens, vrouwen en mannen. Het omgaan met
verschillen is een van de doelstellingen van het openbaar onderwijs. Dit betekent
ook dat de verschillende vormen en belevingen van seksualiteit aan de orde
kunnen komen. Juist in het openbaar onderwijs, waar respect voor elkaar voorop
staat, mag aandacht gevraagd worden voor onder meer homoseksualiteit bij meisjes
en jongens en bij docenten. Dit zou op school bespreekbaar moeten worden gemaakt.
aandachtspunten
Bron: De schoolgids,
handreiking voor ouders. VOO-reeks 38, 1999.
Pedagogische opdracht
Zeker
op een openbare school speelt de pedagogische opdracht een grote rol en dient
actief aandacht te worden besteed aan de verschillende normen en waarden.
Gelijkwaardigheid, respect voor andersdenkenden en verdraagzaamheid staan
op een hoog plan. De school moet leerlingen voorbereiden op het burgerschap
in de pluriforme samenleving. In de dagelijkse omgang tussen leerlingen onderling
en tussen leerlingen en leerkrachten moet dit tot uiting komen.
aandachtspunten
Bron:
De schoolgids, handreiking voor ouders. VOO-reeks 38, 1999.
